Toán
Phần trăm tăng, giảm liên tiếp: tính đúng trong 30 giây và tránh bẫy cộng phần trăm
Cập nhật 29/10/2026 · 6 phút đọc
Ý chính
- Mỗi lần tăng hoặc giảm phần trăm là một phép nhân: tăng a% nhân với (1 + a/100), giảm b% nhân với (1 − b/100).
- Nhiều lần thay đổi liên tiếp thì nhân các hệ số, không cộng các phần trăm.
- Tăng 20% rồi giảm 20% cho kết quả 96% giá ban đầu, tức là giảm 4%.
- Biết giá sau khi giảm, muốn tìm giá ban đầu thì chia cho hệ số, không cộng lại phần trăm.
Một ý duy nhất: đổi phần trăm thành hệ số nhân
Bài phần trăm trong đề thi hiếm khi khó ở phép tính. Cái khó là chọn đúng cơ sở của phần trăm: 20% của cái gì. Cách chắc chắn nhất là đổi mọi thay đổi thành một hệ số rồi nhân.
| Thay đổi | Hệ số nhân |
|---|---|
| Tăng 10% | 1,10 |
| Tăng 25% | 1,25 |
| Giảm 20% | 0,80 |
| Giảm 35% | 0,65 |
| Tăng 8% | 1,08 |
Khi giá thay đổi nhiều lần, mỗi lần áp dụng trên giá của lần trước, nên hệ số được nhân với nhau. Đây là lý do không thể cộng các phần trăm lại.
Tăng 20% rồi giảm 20%: vì sao không về giá cũ
Lần tăng tính trên giá cũ, lần giảm tính trên giá đã tăng (lớn hơn), nên lượng giảm lớn hơn lượng tăng. Hệ số chung là 1,2 × 0,8 = 0,96.
Ví dụ 1
Một chiếc áo giá 250.000 đồng. Cửa hàng tăng giá 20%, một tháng sau giảm giá 20% so với giá mới. Giá cuối cùng của chiếc áo là bao nhiêu?
- A. 250.000 đồng
- B. 240.000 đồng
- C. 245.000 đồng
- D. 200.000 đồng
Xem đáp án và lời giải
Đáp án: B. 240.000 đồng
Hay chọn nhầm A: Nghĩ rằng +20% và −20% triệt tiêu nhau. Hai lần thay đổi có cơ sở khác nhau.
- Sau khi tăng 20%: 250.000 × 1,2 = 300.000 đồng.
- Sau khi giảm 20% so với giá mới: 300.000 × 0,8 = 240.000 đồng.
- Kiểm tra bằng hệ số chung: 250.000 × 0,96 = 240.000 đồng.
Biết giá sau khi giảm, tìm giá ban đầu
Nếu giá sau khi giảm b% là P, thì giá ban đầu × (1 − b/100) = P. Muốn tìm giá ban đầu, chia P cho hệ số. Lỗi phổ biến là lấy P rồi tăng lại b%, vì b% lúc này tính trên một cơ sở khác.
Ví dụ 2
Sau khi được giảm 20%, một chiếc cặp có giá 240.000 đồng. Giá ban đầu của chiếc cặp là bao nhiêu?
- A. 288.000 đồng
- B. 300.000 đồng
- C. 260.000 đồng
- D. 320.000 đồng
Xem đáp án và lời giải
Đáp án: B. 300.000 đồng
Hay chọn nhầm A: Lấy 240.000 × 1,2 = 288.000: tăng lại 20% trên giá đã giảm, sai cơ sở.
- Giảm 20% nghĩa là giá còn lại bằng 80% giá ban đầu: giá ban đầu × 0,8 = 240.000.
- Giá ban đầu = 240.000 ÷ 0,8 = 300.000 đồng.
- Kiểm tra: 300.000 × 0,8 = 240.000 đồng. Đúng.
Nhiều lần thay đổi và câu hỏi “tổng cộng tăng bao nhiêu phần trăm”
Với ba, bốn lần thay đổi, chỉ cần nhân các hệ số rồi đọc kết quả: hệ số chung lớn hơn 1 là tăng, nhỏ hơn 1 là giảm, phần chênh lệch so với 1 chính là phần trăm thay đổi.
Ví dụ 3
Số học sinh đăng ký một câu lạc bộ tăng 25% trong năm thứ nhất, giảm 20% trong năm thứ hai và tăng 10% trong năm thứ ba. So với lúc đầu, sau ba năm số học sinh thay đổi thế nào?
- A. Tăng 15%
- B. Tăng 10%
- C. Không đổi
- D. Tăng 5%
Xem đáp án và lời giải
Đáp án: B. Tăng 10%
Hay chọn nhầm A: Cộng 25 − 20 + 10 = 15. Các lần thay đổi có cơ sở khác nhau nên không cộng được.
- Hệ số chung: 1,25 × 0,8 × 1,1.
- 1,25 × 0,8 = 1; nhân tiếp 1,1 được 1,1.
- Hệ số 1,1 nghĩa là tăng 10% so với lúc đầu.
Phân biệt “phần trăm” và “điểm phần trăm”
Khi đại lượng tự nó là một tỉ lệ (tỉ lệ đỗ, lãi suất, thị phần), có hai cách nói về thay đổi. Tỉ lệ đi từ 40% lên 50% là tăng 10 điểm phần trăm, nhưng là tăng 25% so với giá trị cũ (10 ÷ 40). Câu hỏi phân tích số liệu thường kiểm tra đúng sự khác biệt này.
Đọc kỹ đề: “tăng bao nhiêu phần trăm” hỏi thay đổi tương đối, “tăng bao nhiêu điểm phần trăm” hỏi hiệu số. Kỹ năng này được dùng lại ở đọc bảng và biểu đồ.
Câu hỏi thường gặp
Giảm 50% rồi tăng 50% thì có về giá cũ không?
Không. Hệ số chung là 0,5 × 1,5 = 0,75, tức giá cuối bằng 75% giá ban đầu (giảm 25%).
Phần Toán V-ACT có cho dùng máy tính không?
Theo quy định tổ chức thi năm 2026 của ĐHQG-HCM, thí sinh được mang máy tính cầm tay không có chức năng soạn thảo văn bản, nhắn tin, ghi âm hay thẻ nhớ. Quy định của năm 2027 chưa được công bố.
Làm sao biết mình hay sai dạng phần trăm?
Làm bài chẩn đoán 16 câu miễn phí: Hết Sai cho bạn thấy dạng câu bạn làm sai, lời giải từng câu và gợi ý buổi luyện tiếp theo.
Việc nên làm tiếp
Biết mình đang sai ở đâu sau 16 câu
Làm bài chẩn đoán 16 câu trên cả 4 phần V-ACT, khoảng 10–15 phút. Hết Sai chỉ ra phần nên luyện trước và ghi nhớ những câu bạn làm sai để ôn lại đúng chỗ.
Làm bài chẩn đoán →Miễn phí · không cần tài khoản · làm dở vẫn được lưu
Đọc tiếp
Nguồn
- Quy định tổ chức Kỳ thi ĐGNL ĐHQG-HCM năm 2026 (Quyết định 84/QĐ-ĐHQG), Điều 15 (kiểm tra ngày 23/10/2026)
Bài và ví dụ được Hết Sai nghiên cứu, biên soạn theo các dạng câu của cấu trúc V-ACT đã công bố; đáp án và lời giải được kiểm tra qua nhiều vòng. Nội dung được cập nhật khi ĐHQG-HCM công bố thông tin cho kỳ thi 2027.