Toán

Thể tích khối lăng trụ, khối chóp, hình hộp: đúng công thức, đúng đường cao, đúng đơn vị

Cập nhật 29/10/2026 · 7 phút đọc

Ý chính

  • Khối lăng trụ và hình hộp: V = B × h; khối chóp: V = (1/3) × B × h, với B là diện tích đáy.
  • Đường cao h là khoảng cách vuông góc từ đỉnh (hoặc mặt trên) xuống mặt đáy, không nhất thiết là cạnh bên.
  • Tam giác đều cạnh a có diện tích a²√3/4.
  • Khi mọi cạnh nhân với k, thể tích nhân với k³; và 1 lít = 1 dm³ = 1.000 cm³.

Hai công thức gốc và cách tính diện tích đáy

Gần như mọi bài thể tích khối đa diện quy về hai công thức: lăng trụ V = B × h và chóp V = (1/3) × B × h. Hình hộp chữ nhật là lăng trụ đặc biệt, V = dài × rộng × cao; hình lập phương cạnh a có V = a³. Phần lớn thời gian làm bài nằm ở việc tìm B và h, không phải ở phép nhân cuối.

ĐáyDiện tích B
Tam giác đều cạnh aa²√3/4
Tam giác vuông hai cạnh góc vuông b, cb × c/2
Hình vuông cạnh aa²
Hình chữ nhật a × ba × b
Diện tích đáy hay gặp

Ví dụ 1

Hình chóp S.ABC có đáy ABC là tam giác đều cạnh 6 cm, cạnh SA vuông góc với mặt đáy và SA = 4 cm. Thể tích khối chóp S.ABC là bao nhiêu?

  • A. 36√3 cm³
  • B. 12√3 cm³
  • C. 24√3 cm³
  • D. 12 cm³
Xem đáp án và lời giải

Đáp án: B. 12√3 cm³

Hay chọn nhầm A: Tính B × h = 9√3 × 4 = 36√3 là dùng công thức lăng trụ, quên hệ số 1/3 của khối chóp.

  1. Diện tích đáy: B = 6² × √3/4 = 36√3/4 = 9√3 cm².
  2. SA vuông góc với đáy nên đường cao h = SA = 4 cm.
  3. V = (1/3) × 9√3 × 4 = 12√3 cm³ (khoảng 20,78 cm³).
  4. Phương án 24√3 đến từ dùng nhầm diện tích tam giác đều là a²√3/2; phương án 12 đến từ quên √3.

Đường cao không phải lúc nào cũng là cạnh bên

Ở lăng trụ đứng, cạnh bên vuông góc với đáy nên chiều cao bằng cạnh bên. Ở lăng trụ xiên, cạnh bên nghiêng, và chiều cao là khoảng cách giữa hai mặt đáy. Nếu cạnh bên dài l tạo với mặt đáy góc α thì h = l × sin α.

Ví dụ 2

Một khối lăng trụ có đáy là hình vuông cạnh 5 cm. Cạnh bên dài 10 cm và tạo với mặt đáy một góc 30°. Thể tích khối lăng trụ là bao nhiêu?

  • A. 125√3 cm³
  • B. 250 cm³
  • C. 125 cm³
  • D. 125/3 cm³
Xem đáp án và lời giải

Đáp án: C. 125 cm³

Hay chọn nhầm B: Tính 25 × 10 = 250 là lấy cạnh bên làm chiều cao. Cạnh bên nghiêng 30° nên chiều cao ngắn hơn cạnh bên.

  1. Diện tích đáy: B = 5² = 25 cm².
  2. Chiều cao: h = 10 × sin 30° = 10 × 0,5 = 5 cm.
  3. V = B × h = 25 × 5 = 125 cm³.
  4. Phương án 125√3 đến từ dùng cos 30° thay cho sin 30°; phương án 125/3 đến từ thêm nhầm hệ số 1/3 của khối chóp.

Đổi đơn vị: cm³, dm³ và lít

Đổi độ dài thì 1 dm = 10 cm, nhưng đổi thể tích thì phải lập phương: 1 dm³ = 10 × 10 × 10 = 1.000 cm³, và 1 dm³ = 1 lít. Tương tự 1 m³ = 1.000 dm³ = 1.000 lít. Bài thực tế (bể cá, bồn nước, hộp sữa) thường cho kích thước bằng cm và hỏi bằng lít.

Ví dụ 3

Một bể cá hình hộp chữ nhật có kích thước bên trong là 60 cm × 40 cm × 50 cm. Bể chứa đầy nước thì chứa được bao nhiêu lít?

  • A. 1.200 lít
  • B. 120 lít
  • C. 12 lít
  • D. 120.000 lít
Xem đáp án và lời giải

Đáp án: B. 120 lít

Hay chọn nhầm A: Chia 120.000 cho 100 như khi đổi độ dài. Thể tích đổi theo lập phương: 1 lít = 1.000 cm³.

  1. Thể tích: V = 60 × 40 × 50 = 120.000 cm³.
  2. Đổi sang lít: 120.000 ÷ 1.000 = 120 lít.
  3. Kiểm tra bằng dm: 6 dm × 4 dm × 5 dm = 120 dm³ = 120 lít.

Tỉ số thể tích khi phóng to: nhân k³

Khi mọi kích thước của một khối (cạnh đáy và chiều cao) cùng nhân với k, diện tích đáy nhân với k² và chiều cao nhân với k, nên thể tích nhân với k³. Nếu chỉ một số kích thước thay đổi, hãy tính lại từng phần: ví dụ chỉ cạnh đáy gấp đôi còn chiều cao giữ nguyên thì thể tích gấp 4.

Ví dụ 4

Một khối chóp tứ giác đều có thể tích 24 cm³. Người ta làm một khối chóp mới có cùng hình dạng, mọi cạnh đều dài gấp 3 lần khối cũ. Thể tích khối chóp mới là bao nhiêu?

  • A. 72 cm³
  • B. 216 cm³
  • C. 648 cm³
  • D. 8 cm³
Xem đáp án và lời giải

Đáp án: C. 648 cm³

Hay chọn nhầm A: Nhân 24 × 3 = 72 là coi thể tích tăng theo độ dài. Thể tích là đại lượng ba chiều nên tăng 3³ = 27 lần.

  1. Mọi cạnh gấp 3 nên diện tích đáy gấp 3² = 9 và chiều cao gấp 3.
  2. Thể tích gấp 9 × 3 = 27 lần: 24 × 27 = 648 cm³.
  3. Phương án 216 là nhân 9 (k², chỉ tính diện tích đáy); phương án 8 là chia cho 3 thay vì nhân.

Tỉ số k³ cũng chạy theo chiều ngược lại: thu nhỏ mọi cạnh còn một nửa thì thể tích còn 1/8. Ý tưởng “nhân hệ số chứ không cộng” này giống bài phần trăm tăng giảm liên tiếp.

Câu hỏi thường gặp

Khi nào chiều cao bằng cạnh bên?

Khi cạnh bên vuông góc với mặt đáy: lăng trụ đứng, hình hộp chữ nhật, hoặc khối chóp có một cạnh bên vuông góc với đáy. Các trường hợp khác phải tìm chân đường cao hoặc dùng góc.

Đáp án để dạng √3 hay số thập phân thì chọn thế nào?

Nếu các phương án viết dạng căn, giữ nguyên √3 đến cuối. Nếu phương án là số thập phân, tính rồi làm tròn theo yêu cầu, ví dụ 12√3 ≈ 20,78.

Mình hay quên 1/3 hoặc nhầm đơn vị, làm sao sửa?

Viết công thức đầy đủ trước khi thay số, và ghi đơn vị ở mỗi bước. Làm bài chẩn đoán 16 câu miễn phí để Hết Sai chỉ ra lỗi bạn lặp lại nhiều nhất.

Việc nên làm tiếp

Biết mình đang sai ở đâu sau 16 câu

Làm bài chẩn đoán 16 câu trên cả 4 phần V-ACT, khoảng 10–15 phút. Hết Sai chỉ ra phần nên luyện trước và ghi nhớ những câu bạn làm sai để ôn lại đúng chỗ.

Làm bài chẩn đoán →

Miễn phí · không cần tài khoản · làm dở vẫn được lưu

Bài và ví dụ được Hết Sai nghiên cứu, biên soạn theo các dạng câu của cấu trúc V-ACT đã công bố; đáp án và lời giải được kiểm tra qua nhiều vòng. Nội dung được cập nhật khi ĐHQG-HCM công bố thông tin cho kỳ thi 2027.